Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Paylaşımı Amacına Ulaşıp Sağlık Harcamaları Ve Sağlık Hizmeti Kullanımını Azaltıyor Mu? /Özet Çeviri: Dr. Seval Çoker

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Paylaşımı Amacına Ulaşıp Sağlık Harcamaları Ve Sağlık Hizmeti Kullanımını Azaltıyor Mu? /Özet Çeviri: Dr. Seval Çoker
image_pdfimage_print

Sağlık hizmeti kullanımını ve maliyetlerini, sağlık hizmetlerinin gereksiz kullanımından vazgeçirmek yoluyla azaltmak için, “katkı payı (sigortalı bireyin her hizmet ya da işlem için cepten ödemek zorunda olduğu sabit miktarlar), koasürans (tıbbi maliyetlerin, sigortalının ödemek zorunda olduğu kısmı) ve muafiyetler (sigortalı bireyin ya da ailesinin bir sigorta başlangıcından önceki sağlık sorunları için hizmetlere ödemek zorunda olduğu miktar)” gibi çeşitli maliyet paylaşımı şekilleri uygulanmaktadır.

Bu çalışmada OECD'nin sağlık harcamaları ve hizmet kullanımı verileri ile birlikte, Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikalarını Gözlem Evi’nin ilgili raporları kullanılarak OECD ülkeleri incelenmiştir. 34 OECD ülkesinden Şili, Meksika, Rusya, Macaristan, Slovenya ve ABD çeşitli nedenlerle kapsam dışında bırakılırken, Türkiye ise “sağlık sisteminin modern, kapsamlı ve evrensel olmaması” gerekçesiyle diğer ülkelerle karşılaştırılamayacağından incelemeye alınmamıştır.

Sağlık hizmetlerinde tıbbi bakım, hastane bakımı ve reçeteli ilaç kullanımı olmak üzere üç kategoride maliyet paylaşımına odaklanılmıştır. Tıbbi bakım, hastanın hekimle etkileşmesi iken, hastane bakımı ise ayaktan ya da acil bakım olarak değerlendirilmiştir.

1.Maliyet paylaşımı ve ulusal sağlık harcamaları

Ulusal sağlık harcaması, hem ülkenin GSYH içindeki payı hem de kişi başı harcama olarak değerlendirilmiştir. Çalışmada, maliyet paylaşımı uygulayan ve uygulamayan olmak üzere ülkeler iki kategoriye ayrılıp, “maliyet paylaşımının harcamalarda ya da hizmet kullanımında fark edilebilecek bir değişikliğe yol açıp açmadığı” sorusuyla hareket edilmiştir. Tablo-1 ve Tablo-2, sırasıyla tıbbi bakımda maliyet paylaşımı ve hastane bakımında maliyet paylaşımı temelinde değerlendirilen son yıl olan 2009 yılı verilerini özetlemektedir. 1999'dan 2009'a kadar 11 yıl için yapılan karşılaştırmalarda, sağlık harcamalarında istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmamıştır. Kişi başı sağlık harcaması ele alındığında, istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunamasa da maliyet paylaşımının harcamaları azaltmak yerine artırdığı görülebilmektedir.

 

Tablo-1 Tıbbi bakımda maliyet paylaşımı uygulamayan ve uygulayan ülkelerde ulusal sağlık harcama verileri (2009 yılı)

 

Maliyet paylaşımı uygulamayan ülkeler

Maliyet paylaşımı uygulayan ülkeler

P değeri (0.005 düzeyinde)

Ülke sayısı

7

21

 

GSYİH içinde toplam sağlık harcamalarının yüzdesi

%9.9

(SS=%1.5, %7.2-%11.5)

%9.7

(SS=%1.5, %6.9-%11.9)

0.7185

Kişi başı sağlık harcaması

3.102 $

3.511 $

0.3863

 

Tablo-2 Hastane bakımında maliyet paylaşımı uygulamayan ve uygulayan ülkelerde ulusal sağlık harcama verileri (2009 yılı)

 

Maliyet paylaşımı uygulamayan ülkeler

Maliyet paylaşımı uygulayan ülkeler

Ülke sayısı

14

14

GSYİH içinde toplam sağlık harcamalarının yüzdesi

%10.0

(SS=%1.2, %7.5-%11.9)

%9.4

(SS=%1.8, %6.9-%11.7)

Kişi başı sağlık harcaması

3.354 $

3.464 $

 

Reçeteli ilaçlarda maliyet paylaşımının sağlık harcamalarına etkisi değerlendirildiğinde, ne toplam sağlık harcamasının GSYİH içindeki oranı, ne de kişi başı toplam sağlık harcaması açısından ülkeler arasında anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Reçeteli ilaçlarda maliyet paylaşımı uygulamak, sağlık harcamalarını azaltmamaktadır.

       

2. Maliyet paylaşımı ve sağlık hizmeti kullanımı

Tıbbi bakımda maliyet paylaşımı ve sağlık hizmeti kullanımı arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için kişi başı hekime başvuru sayıları kullanılmıştır. Hastane bakımında maliyet paylaşımını incelemek için kişi başı ortalama hastanede yatış süresi kullanılmıştır.

Verilerdeki kısıtlılık nedeniyle sadece 2005 ve 2009 yılları arası değerlendirilmiştir. Örnek olarak, maliyet paylaşımı uygulamayan ve uygulayan ülkelerdeki kişi başı muayene sayıları ve toplam hastanede yatılan gün sayıları Tablo-3'te verilmiştir. İncelenen herhangi bir yılda kişi başı muayene sayılarında istatistiki olarak anlamlı farklılık bulunmamışken, kişi başı hastanede yatılan gün sayısında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmıştır.  Hizmet kullanımı yüksek olan ülkelerin, maliyet paylaşımıyla hizmet kullanımını azaltamadıkları görülmektedir.

 

Tablo-3 Maliyet paylaşımı uygulayan ve uygulamayan ülkelerde sağlık hizmeti kullanım durumları

 

Maliyet paylaşımı uygulamayan ülkeler

Maliyet paylaşımı uygulayan ülkeler

p değeri

Kişi başı muayene sayısı (2009 yılı)

6.78

6.88

p=0.940

Kişi başı hastanede yatılan gün sayısı (2005 yılı)

0.96

1.56

p=0.0001

 

Maliyet paylaşımı, sağlık harcamaları ve sağlık hizmeti kullanımı arasındaki ilişkiyi değerlendirildiğimizde; tıbbi bakımda maliyet paylaşımının sağlık harcamalarında ve tıbbi hizmet kullanımında azalmayla ilişkilendirilemediğini; hastane bakımında maliyet paylaşımının da sağlık harcamalarında azalmayla ilişkilendirilemezken, hastane hizmeti kullanımında artışla ilişkilendirildiğini görmekteyiz. 

Maliyet paylaşımının dayatıldığı sağlık sistemlerinde,  maliyetlerde ve hizmet kullanımında ekonomistlerin beklediği azalma gerçekleşmiş görünmemektedir.

 

Bu çeviri International Journal of Health Services dergisinin 2016 yılı, 46. Cilt, 1. Sayısı’nda yayınlanan “Maliyet Paylaşımı, Sağlık Harcamaları ve Sağlık Hizmeti Kullanımı: Uluslararası Bir Karşılaştırma” başlıklı makaleden özetlenmiştir.

 

Araştırma Görevlisi Dr. Seval ÇOKER

Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı AD

 

Bu makale  85  defa okundu.




Yorum yaz


4 − bir =